Emerytura minimalna dla cudzoziemca – kiedy ZUS ją wypłaci?

Krótki okres pracy w Polsce nie daje cudzoziemcowi prawa do gwarantowanej polskiej emerytury minimalnej. ZUS może przyznać emeryturę nawet osobie z bardzo krótkim okresem ubezpieczenia, jednak wysokość takiego świadczenia wynika ze zgromadzonego kapitału. Dopłata do ustawowego minimum działa na innych zasadach i wymaga odpowiedniego stażu.

W przypadku osób, które pracowały również za granicą, sytuację regulują umowy międzynarodowe. Pozwalają one uwzględnić okresy ubezpieczenia z różnych państw, ale nie oznaczają, że Polska wypłaca pełną emeryturę za lata przepracowane poza jej systemem.

Emerytura a emerytura minimalna – na czym polega różnica?

W nowym systemie emerytalnym samo prawo do emerytury może powstać nawet przy stażu liczonym w dniach. Po osiągnięciu wieku emerytalnego ZUS ustala świadczenie na podstawie kapitału zgromadzonego na koncie ubezpieczonego, który następnie dzieli przez statystyczne dalsze trwanie życia.

Inaczej działa gwarancja emerytury minimalnej. Od 1 marca 2026 r. jej wysokość wynosi 1 978,49 zł brutto, jednak państwo podwyższa świadczenie do tej kwoty wyłącznie po spełnieniu warunków określonych w art. 87 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

Ubezpieczony musi osiągnąć wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiet albo 65 lat w przypadku mężczyzn, oraz posiadać wymagany staż. Dla kobiet jest to co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a dla mężczyzn 25 lat.

Jeżeli wymaganego stażu nie ma, ZUS nie podwyższa świadczenia do poziomu minimalnego. Emerytura odpowiada wtedy kwocie wynikającej ze zgromadzonego kapitału, dlatego w systemie występują również bardzo niskie świadczenia.

Problem nie dotyczy wyłącznie cudzoziemców. W grudniu 2025 r. ZUS wypłacał 459 317 emerytur nowosystemowych niższych od minimalnej, co stanowiło 10,1% wszystkich takich świadczeń. Mechanizm ten działa niezależnie od obywatelstwa.

Cudzoziemiec, który przyjeżdża do Polski jako osoba dorosła i pracuje tutaj przez 5, 8 czy 12 lat, zwykle nie zdąży samym polskim stażem osiągnąć wymaganych 20 lub 25 lat. Jego składki zostaną uwzględnione przy obliczaniu emerytury, ale bez spełnienia warunku stażowego nie powstanie prawo do dopłaty do pełnej kwoty minimalnej.

Czy zagraniczny staż można doliczyć do polskiego?

Tak, w określonych przypadkach okresy ubezpieczenia z różnych państw mogą być sumowane. Nie oznacza to jednak, że cały zagraniczny staż staje się polskim stażem, za który świadczenie wypłaci ZUS.

W relacjach między Polską i Ukrainą zasady określa Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym, sporządzona w Kijowie 18 maja 2012 r., obowiązująca od 1 stycznia 2014 r. Podobny mechanizm koordynacji funkcjonuje w odniesieniu do obywateli UE, EOG i Szwajcarii.

Sumowanie okresów ustala prawo do świadczenia

Zgodnie z art. 12 ust. 1 umowy polsko-ukraińskiej, jeżeli polskie przepisy uzależniają nabycie prawa do emerytury od długości okresów ubezpieczenia, ZUS może w niezbędnym zakresie uwzględnić również okresy przebyte na Ukrainie.

Sumowanie służy więc przede wszystkim do sprawdzenia, czy dana osoba w ogóle spełnia warunki do uzyskania świadczenia. Samo doliczenie ukraińskiego stażu nie oznacza jeszcze, że Polska wypłaci emeryturę za wszystkie przepracowane lata.

Mniej niż 12 miesięcy pracy w Polsce może oznaczać brak polskiej emerytury

Art. 13 umowy odpowiada bezpośrednio na często powtarzany scenariusz dotyczący cudzoziemca, który przepracował w Polsce tylko kilka miesięcy.

Jeżeli okres ubezpieczenia w jednym państwie jest krótszy niż 12 miesięcy i na jego podstawie dana osoba nie nabywa samodzielnie prawa do emerytury lub renty, instytucja tego państwa nie przyznaje świadczenia.

Osoba, która przepracowała trzy miesiące w Polsce, a pozostałą część życia zawodowego na Ukrainie, nie otrzyma więc z ZUS ani pełnej emerytury minimalnej, ani kilkumiesięcznej „emerytury groszowej”. Te trzy miesiące nie znikają z jej historii ubezpieczeniowej. Zgodnie z art. 13 ust. 2 zostają uwzględnione przy rozliczeniu świadczenia po stronie ukraińskiej.

Ile wypłaci Polska, jeśli cudzoziemiec pracował w kilku państwach?

Przy dłuższym okresie pracy w Polsce zastosowanie znajduje zasada proporcjonalnego obliczania świadczenia, czyli pro rata temporis.

Jeżeli cudzoziemiec przepracował przykładowo 8 lat w Polsce i 20 lat na Ukrainie, okresy mogą zostać zsumowane w celu ustalenia prawa do emerytury. Następnie wysokość świadczenia przypadającego na Polskę oblicza się według art. 16 umowy.

Najpierw ZUS ustala teoretyczną wysokość emerytury tak, jakby wszystkie uwzględniane okresy zostały przebyte w Polsce. Podstawę stanowią przy tym wyłącznie polskie zarobki i polskie składki.

Następnie teoretyczna kwota jest mnożona przez proporcję polskiego stażu do wszystkich zsumowanych okresów. Przy 8 latach w Polsce i 28 latach łącznego stażu polski udział wynosi około 8/28, czyli 28,6% świadczenia teoretycznego. Ukraina rozlicza swoją część zgodnie z własnymi zasadami.

Ta sama logika dotyczy gwarancji emerytury minimalnej. Jeżeli wymagany staż powstał dzięki zsumowaniu okresów polskich i zagranicznych, podwyższenie świadczenia do minimum również uwzględnia proporcję polskiego udziału w całym stażu. Polska nie gwarantuje pełnej kwoty minimalnej za lata przepracowane na Ukrainie.

Jak wyglądają konkretne scenariusze?

Trzy miesiące w Polsce, pozostały staż na Ukrainie

Jeżeli polski okres jest krótszy niż 12 miesięcy i sam nie daje prawa do świadczenia, zastosowanie ma art. 13 ust. 1 umowy. ZUS nie przyznaje polskiej emerytury, a ten okres jest uwzględniany przy rozliczeniu świadczenia przez Ukrainę.

Osiem lat w Polsce i dwadzieścia lat na Ukrainie

Okresy mogą zostać zsumowane w celu ustalenia prawa do emerytury, ale polska część zostanie obliczona proporcjonalnie. Przy 28 latach łącznego stażu osiem polskich lat odpowiada około 28,6% świadczenia teoretycznego, obliczanego na podstawie polskich zarobków i składek.

Co najmniej 25 lat wyłącznie w Polsce

Jeżeli osoba posiada wymagany staż bez konieczności sumowania okresów zagranicznych, świadczenie ustala się na zasadach ogólnych. Może wtedy powstać również prawo do pełnego podwyższenia do emerytury minimalnej, jeżeli spełnione są pozostałe wymagane warunki.

Umowa polsko-ukraińska nie tworzy więc mechanizmu, w którym kilka miesięcy pracy w Polsce daje prawo do pełnej polskiej emerytury minimalnej. Jej konstrukcja rozdziela odpowiedzialność między państwa zgodnie z okresami ubezpieczenia przypadającymi na każde z nich.

Co te zasady oznaczają dla pracodawcy?

Pytania o przyszłą emeryturę pojawiają się w firmach zatrudniających cudzoziemców przede wszystkim przy rozmowach o składkach ZUS, kosztach zatrudnienia oraz warunkach oferowanych pracownikom zagranicznym. Dział HR powinien więc rozróżniać samo prawo do emerytury od prawa do gwarantowanej kwoty minimalnej.

Składki emerytalne odprowadzane za cudzoziemca stanowią jego udział w polskim systemie ubezpieczeniowym. Sam fakt ich opłacania przez kilka lat nie oznacza jednak, że pracownik uzyska prawo do pełnej emerytury minimalnej.

Jeżeli cudzoziemiec pracował w kilku państwach, jego przyszłe świadczenia mogą pochodzić z więcej niż jednego systemu. Polska odpowiada za część wynikającą z polskich okresów i składek, a drugie państwo rozlicza własną część.

Umowa polsko-ukraińska przewiduje też możliwość transferu świadczeń za granicę. Oznacza to, że osoba, która po zakończeniu pracy w Polsce wróci do kraju pochodzenia, może otrzymywać należne świadczenie bez konieczności dalszego zamieszkiwania w Polsce.

Zgodnie z art. 4 tej samej umowy cudzoziemiec podlega zasadzie równego traktowania. Obywatelstwo samo w sobie nie daje mu korzystniejszych zasad emerytalnych niż te, które dotyczą obywatela Polski.

Dla działów zajmujących się międzynarodowym zatrudnieniem oznacza to konieczność przekazywania pracownikom precyzyjnych informacji o skutkach podlegania polskiemu systemowi ubezpieczeń. W bardziej złożonych przypadkach firma może korzystać ze wsparcia prawnego działów HR i kadr ,szczególnie gdy zatrudnienie obejmuje kilka państw i różne systemy zabezpieczenia społecznego.

Model „kilka miesięcy pracy w Polsce i pełna polska emerytura minimalna” nie odpowiada zasadom wynikającym z systemu emerytalnego i umowy polsko-ukraińskiej. Znaczenie mają długość okresów ubezpieczenia, wysokość polskich składek oraz proporcja stażu przypadającego na poszczególne państwa.

W kolejnych materiałach można rozwinąć praktyczne zagadnienia związane z ustalaniem polskiej emerytury cudzoziemca: sumowanie okresów krok po kroku, zasadę pro rata oraz transfer świadczeń za granicę.

Firmy zatrudniające pracowników zagranicznych mogą skorzystać ze wsparcia OWIW Legal w zakresie zatrudniania cudzoziemców i kwestii ZUS.

Podstawa prawna:
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z 18 maja 2012 r. (Dz.U. 2013 poz. 1373), w szczególności art. 4, 5, 12, 13, 15 i 16; ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, art. 87; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 dotyczące obywateli UE/EOG i Szwajcarii.

Stan prawny na: 04.08.2026

Autor artykułu